Türkiyənin Suriyada hərbi mövcudluğunu gücləndirməsi regionda qüvvələr balansını dəyişə və İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin fəaliyyət imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. İsrail və Türkiyə arasında qarşılıqlı fəaliyyət üçün aydın qaydaların olmaması isə iki ölkə arasında birbaşa hərbi toqquşma riskini artırır.
Bu barədə “Maariv” qəzetinin şərhçisi Anna Barski yazır.
İsrail ordusunun son günlər Suriyada həyata keçirdiyi əməliyyatlar ayrı-ayrı sərhəd təhdidlərindən daha ciddi bir problemin mövcudluğunu göstərir.
Şənbə günü İsrail ordusu İsrail sərhədinin yaxınlığında yerləşən Beyt-Cinn rayonuna zərbə endirib. Ordunun məlumatına görə, əməliyyatın hədəfi İsrail hərbçilərinə qarşı hücum hazırlığının son mərhələsində olan terrorçu olub.
Bundan qısa müddət sonra İsrailin müdafiə naziri İsrael Katz Suriyanın şimalında yerləşən Əbu-Duhur aviabazası yaxınlığında keçirilən başqa bir əməliyyatla bağlı açıqlama verib. O bildirib ki, 7 oktyabr hadisələrindən sonra İsrail potensial təhlükənin birbaşa təhdidə çevrilməsini gözləmək niyyətində deyil.
Bununla belə, Beyt-Cinn və Əbu-Duhur hadisələri arasında birbaşa operativ əlaqənin olduğu müəyyən edilməyib. Suriyanın cənubunda söhbət İsrail ordusuna hücum hazırlığından gedirdi. Şimaldakı vəziyyət isə Türkiyənin hərbi mövcudluğunu genişləndirə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlarla əlaqəlidir.
Əbu-Duhur aviabazası niyə diqqət mərkəzindədir?
Mübahisələrin mərkəzində Suriyanın şimalındakı Əbu-Duhur aviabazası dayanır. İsraildə ehtiyat edirlər ki, Türkiyə bu kimi obyektlərdən Suriyadakı hərbi mövcudluğunu genişləndirmək üçün istifadə edə bilər.
Aviabazada türk hərbçilərinin, radarların və ya hava hücumundan müdafiə sistemlərinin yerləşdirilməsi İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin Suriyadakı əməliyyatlarını ciddi şəkildə çətinləşdirə bilər.
ABŞ tərəfi isə hadisələrlə bağlı fərqli mövqe ortaya qoyub. ABŞ-ın xüsusi nümayəndəsi Tom Barrak bildirib ki, İsrail Türkiyənin ehtimal olunan planları barədə Vaşinqtona kəşfiyyat məlumatları təqdim edib. Onun sözlərinə görə, ABŞ xüsusi xidmət orqanları həmin məlumatları yoxlayıb və təsdiqini tapmayıb.
Dəməşq də Əbu-Duhurda Türkiyə hərbi bazasının yaradılması planlarını təkzib edir.
İsrailin müdafiə naziri İsrael Katz isə bildirib ki, İsrail ordusu əməliyyatın keçirilməsini bir neçə dəfə tövsiyə edib, məsələ bir sıra müşavirələrdə müzakirə olunub, Suriya tərəfinə əvvəlcədən xəbərdarlıq edilib və kəşfiyyat məlumatları ABŞ-a təqdim olunub.
Suriyanın gələcəyi uğrunda yeni mübarizə
Bir aviabaza ətrafındakı fikir ayrılıqları əslində Suriyanın gələcəyi uğrunda daha geniş mübarizəni əks etdirir. İran və Rusiyanın ölkədəki mövqelərinin zəifləməsindən sonra yaranan boşluğun bir hissəsini Türkiyə doldurmağa başlayıb.
Ankara Suriyanın yeni təhlükəsizlik sistemində ciddi təsir imkanları əldə etməyə çalışır.
Türkiyə güclü Suriya ordusunun, hərbi infrastrukturun və mərkəzi hakimiyyətin bərpasında maraqlıdır. Ankara bununla həm kürd silahlı dəstələrini cilovlamağı, həm cənub sərhədində sabitliyi təmin etməyi, həm də suriyalı qaçqınların geri qayıtması üçün şərait yaratmağı planlaşdırır.
İsrail üçün isə belə bir ssenari yeni risklər yaradır. Türkiyənin birbaşa iştirakı ilə Suriyanın hərbi gücünün bərpası müasir hava hücumundan müdafiə sistemlərinin və İsrail ordusunun fəaliyyət imkanlarını məhdudlaşdıra biləcək digər hərbi infrastrukturun yaranmasına gətirib çıxara bilər.
Uzun illər ərzində İsrailin Suriya hava məkanında sərbəst əməliyyatlar keçirmək imkanı İranın mövqelərinin möhkəmlənməsinin və “Hizbullah”a silah tədarükünün qarşısının alınmasında mühüm rol oynayıb.
Lakin Türkiyənin radarlarının, hava hücumundan müdafiə sistemlərinin və hərbçilərinin Suriyada yerləşdirilməsi İsrail ordusunun fəaliyyət şəraitini ciddi şəkildə dəyişə bilər.
Bir səhv qərar Türkiyə-İsrail toqquşmasına səbəb ola bilər
Məhz buna görə də zaman faktoru xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Potensial təhlükəli hərbi infrastrukturun orada xarici hərbçilər yerləşdirilməzdən əvvəl məhv edilməsi daha az risk yaradır.
Əgər obyektlərdə türk hərbçiləri yerləşdirilərsə, sonradan həyata keçirilən istənilən zərbə NATO üzvü olan ölkənin hərbçilərinin ölümünə səbəb ola və Ankara ilə Qüds arasında ciddi böhran yarada bilər.
Belə bir ssenari artıq sırf nəzəri ehtimal kimi görünmür. Tom Barrakın sözlərinə görə, Türkiyə əməliyyat barədə əvvəlcədən məlumatlandırılmayıb. İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin təyyarələri Türkiyə sərhədinə təxminən 80 kilometr yaxınlaşanda Ankarada qırıcıların havaya qaldırılması məsələsi nəzərdən keçirilib.
Belə bir şəraitdə təyyarənin səhv müəyyən edilməsi və ya bir neçə dəqiqə ərzində qəbul edilən qərar birbaşa hərbi insidentə səbəb ola bilər.
Türkiyənin bu cür təcrübəsi artıq var. 2015-ci ildə Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri Suriya sərhədi yaxınlığında Rusiyanın Su-24 bombardmançı təyyarəsini vurmuşdu.
Bütün ziddiyyətlərə baxmayaraq, İsrail və Türkiyənin Suriyada ortaq maraqları da qalır. Hər iki tərəf İranın genişmiqyaslı hərbi mövcudluğunun yenidən güclənməsində, İŞİD-in təsirinin artmasında və Suriyanın tamamilə parçalanmasında maraqlı deyil.
Əsas ziddiyyət isə yeni Suriyanın necə olacağı ilə bağlıdır. Türkiyə ölkənin silahlı qüvvələrinin bərpasında iştirak etmək və öz təsirini möhkəmləndirmək istəyir. İsrail isə sabit qonşunun formalaşmasında maraqlıdır, lakin həmin qonşunun onun təhlükəsizliyini təhdid edə biləcək qüvvələr üçün hərbi platformaya çevrilməsini istəmir.
