Kainatda tək olub-olmadığımız sualı əsrlərdir insanları düşündürür. Milyardlarla qalaktika, trilyonlarla ulduz və onların ətrafında dövr edən saysız-hesabsız planetlər fonunda həyatın yalnız Yer kürəsində mövcud olması bir çox alimə inandırıcı görünmür. Bununla belə, indiyədək yadplanetli sivilizasiyaların mövcudluğunu təsdiqləyən qəti sübut tapılmayıb.

Bu ziddiyyət elm dünyasında Fermi paradoksu kimi tanınır. Paradoksun mahiyyəti sadədir: əgər kainatda ağıllı həyat bu qədər çox olmalıdırsa, bəs onlar haradadır?

Kainatda yaşamaq üçün uyğun planetlər çoxdur

Son illərdə astronomlar Günəş sistemindən kənarda minlərlə ekzoplanet aşkar ediblər. Onların bir hissəsi “yaşayış zonası” adlanan məsafədə yerləşir. Bu zonada temperatur maye suyun mövcudluğu üçün əlverişli hesab olunur və bu da həyat ehtimalını artırır.

Alimlər hesab edirlər ki, təkcə Süd Yolu qalaktikasında Yerə bənzər milyonlarla planet ola bilər.

Bəs niyə heç bir siqnal almırıq?

Mütəxəssislər bununla bağlı bir neçə ehtimal irəli sürürlər. Kainatın ölçüsü o qədər böyükdür ki, hətta işıq sürəti ilə hərəkət edən siqnalın belə bir sivilizasiyadan digərinə çatması minlərlə, hətta milyonlarla il çəkə bilər. İnsanlar radio dalğalarından istifadə edir. Ola bilsin ki, inkişaf etmiş sivilizasiyalar tamamilə başqa rabitə üsullarına keçiblər və biz onların siqnallarını qəbul edə bilmirik.

Bəzi nəzəriyyələrə görə, inkişaf etmiş sivilizasiyalar gənc sivilizasiyalara müdaxilə etməməyi seçirlər. Bu fikir “kosmik zoopark” hipotezi kimi tanınır. Bu yanaşmaya əsasən, Yer sanki müşahidə olunan, lakin toxunulmayan bir “qoruq” rolunu oynayır.

İnsanlıq cəmi yüz ilə yaxındır ki, kosmosa radio siqnalları göndərir. Bu siqnallar kosmosda cəmi 100 işıq ili məsafə qət edib. Halbuki Süd Yolu qalaktikasının diametri təxminən 100 min işıq ilidir.

İlk təmas necə ola bilər?

Alimlərin böyük əksəriyyəti hesab edir ki, ilk təmas Hollivud filmlərində olduğu kimi nəhəng kosmik gəminin Yerə enməsi ilə deyil, uzaq kosmosdan gələn süni radio və ya lazer siqnalının aşkarlanması ilə baş verə bilər.

Belə siqnalın təbii mənşəli olmadığını sübut etmək üçün dünyanın müxtəlif ölkələrindəki teleskoplar onu müstəqil şəkildə təsdiqləməli olacaq.

Yadplanetlilər təhlükəli ola bilərmi?

Bu sualın dəqiq cavabı yoxdur. Bəzi alimlər xəbərdarlıq edir ki, texnoloji cəhətdən bizdən qat-qat inkişaf etmiş sivilizasiya ilə qarşılaşma gözlənilməz nəticələr doğura bilər. Digərləri isə hesab edirlər ki, ulduzlararası səyahət edə biləcək qədər inkişaf etmiş sivilizasiya böyük ehtimalla aqressiv deyil. Əks halda, özünü məhv etmiş olardı.

Hazırda dünyanın müxtəlif ölkələrində fəaliyyət göstərən radioteleskoplar və kosmik missiyalar kainatdan gələn qeyri-adi siqnalları izləyir. Bununla yanaşı, Mars, Yupiterin Avropa peyki və Saturnun Enselad peyki kimi göy cisimlərində mikrobioloji həyat izləri də araşdırılır.

Bu günə qədər yadplanetli həyatın mövcudluğu nə sübut edilib, nə də təkzib olunub. Ancaq astronomiyanın inkişafı göstərir ki, kainat haqqında bildiklərimiz hələ çox azdır. Ola bilsin ki, bəşəriyyətin ən böyük kəşfi məhz “biz kainatda tək deyilik” xəbərini eşitdiyi gün olacaq.