ABŞ Prezidenti Donald Tramp Konqresə aralıq seçkilərindən sonra ilk dəfə milli təhlükəsizlik üzrə müşavirlərini toplayaraq İranla bağlı növbəti addımları müzakirə edib.
“Axios”un məlumatına görə, masada üç variant var: İrana qarşı iqtisadi təzyiqin davam etdirilməsi, Tehrana əhəmiyyətli güzəştlər nəzərdə tutan razılaşmanın əldə olunması və ya gərginliyin qısa müddətdə azaldılması.
Həmin gün İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi və regional vasitəçilərin iştirakı ilə də danışıqlar aparılıb.
“Axios”un məlumatına görə, Qətər daha geniş razılaşmanın əldə olunması üçün qarşılıqlı etimadı gücləndirməyə yönəlmiş iki günlük addımlar planını Vaşinqton və Tehrana təklif edib.
Qətərin təklif etdiyi plana əsasən, ilk gün ABŞ İranın dəniz blokadasını aradan qaldırmalı və dondurulmuş İran vəsaitlərinin bir hissəsini açmalıdır. Bunun müqabilində Tehran bombardman edilmiş nüvə obyektlərinin yoxlanılması üçün Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinə (BAEA) rəsmi dəvət göndərməlidir.
İkinci gün Hörmüz boğazı yenidən açılmalı, bundan sonra tərəflər İranda yüksək zənginləşdirilmiş uran ehtiyatları ilə bağlı nüvə danışıqlarını bərpa etməlidirlər.
Bu arada Moskva da danışıqlara qoşulmağa çalışır. “Axios”un yazdığına görə, həmin cümə axşamı İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Möhsün Rzayi Kremldə Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə görüşüb.
Rzayi ABŞ-la dolayı danışıqlarda əsas iştirakçılardan biridir. Putin bundan əvvəl də onunla telefon danışığı aparmış və Vaşinqtonla Tehran arasında vasitəçi kimi Moskvanın xidmətlərini təklif etmişdi. Kremldəki görüş həmin telefon danışığından bir neçə gün sonra baş tutub.
Rzayinin sözlərinə görə, o, İranın ali rəhbəri Müctəba Xameneinin mesajını Putinə çatdırıb. Rusiya prezidenti isə müharibənin dayandırılmasına yardım göstərməyə çalışmağa hazır olduğunu bildirib.
Görüşdən sonra Rzayi İranın diplomatik prosesə başlamaq üçün ABŞ qarşısında yeddi şərt irəli sürdüyünü açıqlayıb.
“Biz cənab Putinə bildirdik ki, diplomatik münasibətlərlə bağlı amerikalılara yeddi şərt irəli sürmüşük. Amerikalılar bu yeddi şərtimizi yerinə yetirməyənə qədər nə Hörmüz boğazı açılacaq, nə də hər hansı danışıqlar aparılacaq”, – deyə Rzayi bildirib.
Amerikalı rəsminin sözlərinə görə, ABŞ Mərkəzi Komandanlığı İranda genişmiqyaslı hərbi əməliyyatların mümkün bərpasına hazırlaşır. Bununla belə, Vaşinqtondan hələlik yeni əmr daxil olmayıb.
Belə hazırlığın əlamətlərindən biri ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin artıq üçüncü aviadaşıyıcı zərbə qrupunun Yaxın Şərqə göndərilməsi ola bilər. “USS Theodore Roosevelt” aviadaşıyıcısı və onu müşayiət edən gəmilər noyabrın 6-dan, cümə günündən etibarən Sinqapur limanına daxil olacaq və orada bir neçə gün qalacaq.
Mənbənin sözlərinə görə, həmin zərbə qrupu noyabrın ortalarından tez ABŞ Mərkəzi Komandanlığının məsuliyyət zonasına çatmayacaq.
Trampın seçimi İran ətrafındakı vəziyyətin bundan sonrakı inkişaf ssenarisini müəyyən edəcək. Qətərin planı Hörmüz boğazının mərhələli şəkildə açılmasını və dəniz blokadasının aradan qaldırılmasını nəzərdə tutur. ABŞ-ın üçüncü aviadaşıyıcı zərbə qrupunu bölgəyə göndərməsi isə hərbi variantın diplomatik həll yolu ilə yanaşı hələ də gündəmdə olduğunu göstərir.
Vaşinqtonun qərarından asılı olaraq, bölgədə ABŞ hərbi qüvvələrinin artırılması davam edə və ya Fars körfəzindən neft daşınması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyan Hörmüz boğazı ətrafında gərginlik azala bilər.
Variantların müzakirəsi noyabrın 3-də ABŞ Konqresinə keçirilən aralıq seçkilərinin nəticələri fonunda aparılır. Həmin seçkilərdə demokratlar hər iki palata üzərində nəzarəti əldə ediblər.
“The Wall Street Journal” qəzeti yazıb ki, bu fonda Tramp administrasiyasında fikir ayrılıqları güclənib. Bəzi rəsmilər zərbələrin bərpa edilməsini, lakin 2028-ci il prezident seçkilərinə qədər sülhə nail olunmasını təklif edirlər. Digərləri isə itkilərlə barışmağı və hərbi əməliyyatı dayandırmağı məsləhət görürlər.
Noyabrın 4-də, çərşənbə günü Tramp jurnalistlərə açıqlamasında İranın qalan hissəsini dağıtmaq istəmədiyini bildirib. Bununla belə, o, bəlkə də belə bir addım atmağa məcbur qalacağını da istisna etməyib.
Redaksiya qeydi: Mətn bir sıra ciddi siyasi və hərbi iddialar ehtiva edir. Xüsusilə demokratların Konqresin hər iki palatasına nəzarəti ələ keçirməsi, İranın yeddi şərti və Qətərin təklif etdiyi iki günlük plan barədə məlumatları dərc etməzdən əvvəl ilkin mənbələrlə tutuşdurmaq məqsədəuyğundur.