Kim gəncliyini mümkün qədər uzun müddət qorumaq istəməz? Qocalma həmişə təsəvvür etdiyimiz yaşda başlamır. Bəzən ilk əlamətlər 20–30 yaşlarda görünə bilər. Lakin gündəlik həyat tərzində müəyyən dəyişikliklər etməklə bu prosesi ləngitmək mümkündür.
İnsanın hansı yaşdan etibarən qocalmağa başladığı və gəncliyi daha uzun müddət qorumağın yolları barədə “Styler” layihəsi yazıb.
İnsan nə vaxt qocalmağa başlayır?
Qocalmanın hansı yaşda başladığı ilə bağlı alimlər uzun illərdir mübahisə edirlər. Yeni nəzəriyyələrdən birinə görə, orqanizmin əsas qocalma prosesi 50 yaşdan sonra sürətlənir. ABŞ, Böyük Britaniya və Finlandiyadan olan tədqiqatçılar 20–90 yaş arasında müxtəlif yaş qruplarına daxil insanların beyin toxumalarında və əzələlərində genetik aktivliyi araşdırıblar.
Nəticələr göstərib ki, 50–55 yaş arasında “dönüş nöqtəsi” baş verir. Məhz bundan sonra orqanizmdə qocalma prosesləri daha nəzərəçarpan xarakter almağa başlayır.
Yeni yanaşmaya görə, 23 yaşa qədər orqanizmdə böyümə və inkişaf prosesi gedir. Daha sonra bədən xəstəliklərdən qorunmağa yönəlmiş mexanizmlərdən maksimum istifadə edir. Lakin 50 yaşdan sonra bu müdafiə mexanizmləri zəifləməyə başlayır və yaşla əlaqəli xəstəliklərin yaranması üçün zəmin formalaşa bilər.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, 50 yaşa qədər orqanizmdə bir qrup gen sistemi daha aktivdirsə, bu yaşdan sonra başqa genetik proseslər üstünlük qazanır. Məhz bu mərhələdə qocalmanı ləngitməyə yönəlmiş həyat tərzi dəyişiklikləri xüsusi əhəmiyyət daşıya bilər.
Bununla belə, əvvəlki araşdırmalarda qocalmanın bəzi əlamətlərinin daha erkən yaşlarda ortaya çıxa biləcəyi göstərilib. Məsələn, 20 yaşlardan etibarən dəridə ilk qırışlar və fiziki aktivlikdə azalma müşahidə oluna bilər.
Gəncliyi daha uzun necə qorumaq olar?
Alimlərin tövsiyələrindən biri qida və kalori qəbulunun azaldılmasıdır. Uzunömürlü insanların bir çoxunun ölçülü qidalandığı və normal bədən çəkisini qoruduğu müşahidə edilir.
Rasionda qidalı, lakin nisbətən aşağı kalorili məhsullara – meyvə, tərəvəz, balıq və çərəzlərə üstünlük verilməsi tövsiyə olunur. Ət və emal olunmuş məhsulların isə məhdudlaşdırılması məsləhət görülür.
Fiziki aktivlik vacibdir
Digər mühüm məsələ fiziki zəifliyin qarşısının alınmasıdır. Bu, yalnız əzələ gücünün azalmasına deyil, emosional vəziyyətə və sümük sıxlığının zəifləməsinə də aiddir. Fiziki zəiflik insanın hərəkətliliyini və gündəlik aktivliyini azalda bilər. Buna görə müntəzəm fiziki fəaliyyət yaş artdıqca xüsusilə əhəmiyyətlidir.
Yuxu da qocalma prosesinə təsir edə bilər
Yuxunun keyfiyyəti də sağlam qocalmanın əsas amillərindən biri kimi göstərilir.
Araşdırmada qeyd olunur ki, gec saatlarda oyaq qalmaq damarların zədələnməsi və aterosklerozla əlaqəli ola biləcək bəzi zülalların istehsalına təsir göstərə bilər. Bu isə ürək-damar xəstəlikləri və insult riskini artıra bilər.
Bu səbəbdən gecə saatlarında kifayət qədər yatmaq və yuxu rejimini qorumaq tövsiyə olunur. Mənbədə saat 23:00-dan əvvəl yatmağa üstünlük verilməsi məsləhət görülür.
Siqaret və alkoqoldan uzaq durmaq
Siqaret və alkoqol kimi zərərli vərdişlər də uzunömürlülüyə mənfi təsir göstərə bilər. Xüsusilə siqaretdən imtina etmək yaşdan asılı olmayaraq sağlamlıq üçün faydalıdır və ömrün uzadılmasına kömək edə bilər.
Psixoloji vəziyyət də əhəmiyyətlidir
Gənc qalmaq yalnız fiziki sağlamlıqla bağlı deyil. Psixoloji rifah da mühüm rol oynayır. Müsbət düşüncə, şəxsi inkişaf, yaxın insanlarla ünsiyyət və həyatdan zövq almaq uzun illər ərzində enerji və həyat keyfiyyətinin qorunmasına kömək edə bilər.
Beləliklə, qocalmanın qarşısını tamamilə almaq mümkün olmasa da, sağlam qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik, keyfiyyətli yuxu, zərərli vərdişlərdən uzaq durmaq və psixoloji rifahın qorunması bu prosesin sağlam şəkildə getməsinə kömək edə bilər.