Kaliforniya Universitetinin Berkli kampusunun alimləri piylənmə və diabetin müalicəsində yeni yanaşma yarada biləcək maddəni araşdırıblar. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, eksperimental TOFA birləşməsi artıq yağların yandırılmasına kömək edə və bəzi arıqlama üsullarında rast gəlinən əzələ kütləsi itkisinin qarşısını ala bilər.
Araşdırmanın nəticələri Science Advances jurnalında dərc olunub.
Alimlərin araşdırdığı 5-tetradeksioksi-2-furan turşusu (TOFA) hazırda geniş istifadə edilən GLP-1 qrupundan olan preparatlardan fərqli mexanizmlə işləyir.
GLP-1 preparatları əsasən iştahanı azaldaraq insanın daha az kalori qəbul etməsinə təsir göstərir. TOFA isə, alimlərin fikrincə, orqanizmin enerji sərfiyyatını artırmaqla maddələr mübadiləsini sürətləndirir.
“Ya az yeməliyik, ya da daha çox enerji sərf etməliyik”
Araşdırmaya rəhbərlik edən Kaliforniya Universitetinin Berkli kampusunun metabolik biologiya və qidalanma professoru Anders Nair bildirib ki, bədən çəkisi əsasən iki yolla azaldıla bilər.
“Bədən çəkisi iki amildən asılıdır: ya daha az kalori qəbul etmək, ya da daha çox enerji sərf etmək olar”, – deyə alim bildirib.
Onun sözlərinə görə, GLP-1 preparatları əsasən birinci mexanizmə təsir göstərir. Yeni tədqiqat isə ikinci istiqamətə – enerji sərfiyyatının artırılmasına yönəlib.
Yağ azalır, əzələ isə qorunur
Siçanlar üzərində aparılan təcrübələr zamanı TOFA bir sıra müsbət nəticələr göstərib.
Birləşmə:
- yağların əmələ gəlməsini, o cümlədən xolesterin və triqliseridlərin sintezini zəiflədib;
- yağların yandırılmasında iştirak edən genləri aktivləşdirib;
- insulinə həssaslığı yaxşılaşdırıb;
- qanda qlükoza səviyyəsinin tənzimlənməsinə kömək edib;
- triqliseridlərin səviyyəsini aşağı salıb;
- qaraciyərin piylənməsinin əlamətlərini azaldıb.
Piylənmədən əziyyət çəkən siçanlarda çəki itkisi əsasən yağ toxumasının azalması hesabına baş verib. Eyni zamanda əhəmiyyətli əzələ itkisi müşahidə olunmayıb.
Orqanizmin enerji sərfiyyatı 18% artıb
TOFA ACC inhibitorları adlandırılan birləşmələr qrupuna daxildir. Bu maddələr yağların əmələ gəlməsi prosesinə təsir göstərir.
Lakin alimlər TOFA-nın əlavə təsir mexanizminin olduğunu müəyyən ediblər.
Maddə yalnız yağların sintezini zəiflətmir, həm də PPARα və PPARδ adlı hüceyrə reseptorlarını aktivləşdirir. Bu reseptorlar yağların mənimsənilməsi və enerji mənbəyi kimi istifadə olunmasında iştirak edən genlərin fəaliyyətini tənzimləyir.
Təcrübələr zamanı bu ikiqat təsir mexanizmi siçanlarda fiziki aktivlik və bədən temperaturu artmadan enerji sərfiyyatını 18%-ə qədər yüksəldib.
Ozempic və Mounjaro ilə birlikdə daha güclü nəticə
Tədqiqatçılar TOFA-nı GLP-1 qrupundan olan bəzi dərmanlarla birlikdə də sınaqdan keçiriblər.
Bunlar arasında semaglutid və tirzepatid də olub. Semaglutid Ozempic və Wegovy, tirzepatid isə Mounjaro və Zepbound brendləri ilə tanınır.
Siçanlar üzərində aparılan təcrübələrdə TOFA ilə GLP-1 preparatlarının kombinasiyası çəkinin, qlükoza və insulin səviyyəsinin, həmçinin triqliseridlərin daha yaxşı tənzimlənməsinə səbəb olub.
Alimlər gələcəkdə TOFA-nın mövcud GLP-1 müalicəsini əvəz etməsindən çox, onu tamamlayan vasitəyə çevrilə biləcəyini düşünürlər.
Hələ insanlar üzərində sınaq keçirilməyib
Tədqiqatçılar vacib bir məqamı da vurğulayırlar: TOFA hələ yalnız heyvanlar üzərində öyrənilib.
Bu maddənin insanlar üçün təhlükəsiz və effektiv olub-olmadığı məlum deyil. TOFA-nın dərman kimi istifadə olunmasından əvvəl insanlar üzərində geniş klinik sınaqlar keçirilməlidir.
Tədqiqatın gələcək mərhələlərinin inkişafı üçün alimlər ReRx Therapeutics adlı şirkət də yaradıblar.