ABŞ kəşfiyyat orqanları Amerika və İsrailin son hücumlarının İranın nüvə proqramını əhəmiyyətli dərəcədə ləngitmədiyi qənaətinə gəliblər. Qiymətləndirmələrlə tanış olan mənbələrə görə, nüvə silahlarının potensial inkişaf etdirilməsi üçün vaxt cədvəli əsasən dəyişməz qalıb.

Qarabaginfo.az bildirir ki, bu barədə Reuters məlumat verir.

Keçən yay analitiklər hücumlardan sonra Tehranın bomba hazırlamaq üçün təxminən bir ilə ehtiyacı olacağını proqnozlaşdırmışdılar. Bir neçə ay davam edən döyüşlər bu proqnozu dəyişdirməyib.

Donald Trampın başlatdığı hərbi kampaniya İranın nüvə ambisiyalarını məhdudlaşdırmaq məqsədi daşıyırdı. Lakin münaqişənin aktiv mərhələsi 7 apreldə atəşkəslə başa çatdı və bundan sonra vəziyyət dalana dirəndi.

Daha bir gərginlik İranın qlobal enerji böhranına səbəb olan Hörmüz boğazını bağlaması ilə yarandı.

Zərbələrin nəticələri necə oldu?

Fevralın sonlarında başlayan ABŞ və İsrail hücumları əsasən hərbi infrastruktura yönəlmişdi. İsrail həmçinin nüvə proqramı ilə əlaqəli obyektlərə ayrıca zərbələr endirib. İyun ayında ABŞ qüvvələri əsas mərkəzlərə – Nətənz, Fordo və İsfahana hücum etmişdi. Nəticədə, uran zənginləşdirmə qurğuları ciddi şəkildə zədələndi və ya sıradan çıxarıldı.

Buna baxmayaraq, kəşfiyyat İranın vacib materialları saxladığına əmindir.

İtkin uran və potensial təhdid

Beynəlxalq müfəttişlər təxminən 440 kq 60%-ə qədər zənginləşdirilmiş uranın yerini təsdiqləyə bilməyiblər. Ehtiyatların bir hissəsinin yüksək təhlükəsiz yeraltı saxlama qurğularında ola biləcəyi guman edilir.

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi bu miqdarın daha da zənginləşdirildikdən sonra on nüvə silahı yaratmaq üçün kifayət olduğunu təxmin edir.

Proqram niyə dayandırılmadı?

Hərbi əməliyyatlardan əvvəl İran 3-6 ay ərzində bomba hazırlamağa yaxınlaşa bilərdi. Zərbələrdən sonra bu müddət təxminən 9-12 aya qədər artsa da sonra sabit qaldı. Səbəblərdən biri əməliyyatların təbiətidir: əsas diqqət yalnız nüvə infrastrukturuna deyil, hərbi hədəflərə və komandanlıq strukturlarına yönəlmişdi.

Keçmiş kəşfiyyat analitiki Erik Bruer hesab edir ki, əsas materiallar, ehtimal ki, əhəmiyyətli dərinliklərdə saxlanılıb və gizlədilib.

Baxılan ssenarilər

Vaşinqton həmçinin yeraltından zənginləşdirilmiş uranın çıxarılması üçün yerüstü əməliyyatlar da daxil olmaqla daha riskli variantları müzakirə edir. Müdafiə naziri Pit Heqset bildirib ki, ABŞ İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almağa, o cümlədən buna danışıqlar yolu ilə nail olmağa sadiqdir.

Vitse-prezident C.D. Vens vurğulayıb ki, İranın nüvə statusunun qarşısının alınması əsas məqsəd olaraq qalır.

Əlavə amil İsrail tərəfindən bir sıra İran nüvə mütəxəssislərinin öldürülməsi olub. Bu da döyüş başlıqlarının hazırlanmasını çətinləşdirə bilərdi.

İran hakimiyyəti nüvə silahı hazırlamaq niyyətini inkar etməyə davam edir. ABŞ kəşfiyyatının və beynəlxalq təşkilatların məlumatına görə, aktiv döyüş başlığı inkişaf proqramı 2003-cü ildə məhdudlaşdırılıb. Lakin onun gizli davam etdirilməsi ilə bağlı şübhələr qalmaqdadır.